Ανακοινώσεις: Επόμενο σεμινάριο εξ αποστάσεως εκπαίδευσης Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 2026



61º Πανελλήνιο Συνέδριο Στοματολογικής Εταιρείας της Ελλάδος

Τελικό Πρόγραμμα Συνεδρίου

Ημερομηνίες διεξαγωγής Συνεδρίου // 12 – 13 Σεπτεμβρίου 2025

Δελτίο Τύπου 61ου Συνεδρίου

Φωτογραφίες Συνεδρίου

Περιλήψεις Ελεύθερων Ανακοινώσεων

ΕΑ 01. ΝΕΑΝΙΚΟ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟ ΟΣΤΕΟΠΟΙΟ ΙΝΩΜΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Δ. Μανιάτη , Σ. Ψωμιάδης , Ε. Παπαδόπουλος, Ι. Ιατρού

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Το νεανικό οστεοποιό ίνωμα είναι ένας υπότυπος του οστεοποιού ινώματος, ο οποίος αναπτύσσεται ενδοστικά στην άνω και στην κάτω γνάθο νεαρών ατόμων. Υπάρχουν δύο ιστοπαθολογικοί τύποι, το δοκιδώδες και το ψαμμοματοειδές. Αν και είναι μία καλοήθης εξεργασία, εμφανίζει τοπικά επιθετική συμπεριφορά και συχνά υποτροπιάζει. Κλινικά εμφανίζεται συνήθως ως μία σταδιακά αυξανόμενη ασυμπτωματική διόγκωση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική παραμόρφωση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Λόγω της επιθετικής φύσης και των μη ειδικών ακτινολογικών χαρακτηριστικών του η διαφορική διάγνωση είναι συχνά δύσκολη, καθιστώντας απαραίτητη τη λήψη βιοψίας πριν από την οριστική θεραπεία. Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει χειρουργική αφαίρεση, είτε με τμηματική γναθεκτομή είτε με εκπυρήνιση της βλάβης.

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρουσίαση τριών περιπτώσεων νεανικού οστεοποιού ινώματος της κάτω γνάθου καθώς και η ανασκόπηση της σύγχρονης βιβλιογραφίας.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ: Οι τρεις περιπτώσεις αφορούσαν ένα θήλυ βρέφος 7 μηνών με ψαμμοματοειδές οστεοποιό ίνωμα, ένα αγόρι 10 ετών με ένα ευμέγεθες οστεοποιό ίνωμα, το οποίο είχε προκαλέσει σημαντική παραμόρφωση και η αποκατάσταση του ελλείματος περιλάμβανε τοποθέτηση αυτομοσχεύματος από το λαγόνιο οστό, και τέλος έναν έφηβο 14 ετών, οποίος παραμένει σε μακροχρόνια παρακολούθηση χωρίς ενδείξεις υποτροπής.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Λόγω της επιθετικής συμπεριφοράς και της ταχείας ανάπτυξης του νεανικού οστεοποιού ινώματος απαιτείται υψηλός βαθμός υποψίας όταν αντιμετωπίζονται παιδιά με διογκώσεις ή άλλη σημειολογία στην περιοχή των γνάθων για την έγκαιρη αντιμετώπισή του. Επειδή εμφανίζεται συχνά πριν από την ολοκλήρωση της ανάπτυξης, η παρακολούθηση των ασθενών είναι μακροχρόνια, τόσο λόγω του αυξημένου κινδύνου για υποτροπή, όσο και για την τελική αποκατάσταση των ασθενών όπου αυτή είναι απαραίτητη.

ΕΑ 02. Η ΕΝΔΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΒΙΑ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ

Μ – Ε. Δερβένη

Οι οδοντίατροι συγκαταλέγονται στους υγειονομικούς που είναι πιθανό να έρθουν σε άμεση επαφή με τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας, αφού είναι εκείνοι που δραστηριοποιούνται στην στοματοπροσωπική περιοχή. Η περιοχή κεφαλής και τραχήλου είναι άλλωστε εκείνη που πλήττεται συχνότερα σε περιστατικά σωματικής βίας.

Στην παρουσίαση θα εξεταστούν, μέσα από ανασκόπηση, οι συχνότερες γναθοπροσωπικές επιπτώσεις των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, σύμφωνα με πορίσματα στατιστικών διεθνούς βιβλιογραφίας. Η βία είναι δυνατόν να οδηγήσει σε τραύματα του προσώπου, των χειλέων, των βλεννογόνων, μέσω εκχυμώσεων και καταγμάτων, με κυριότερα εξ αυτών του ρινικού οστού, του ζυγωματικού, της γνάθου και των δοντιών. Οι βλάβες δοντιών εκτός από κατάγματα, μπορεί να είναι τραυματικές μετατοπίσεις, εκγομφώσεις, ή νεκρώσεις πολφού με επακόλουθη δυσχρωμία. Η ενδοοικογενειακή βία επίσης μπορεί να εκδηλώνεται ως παραμέληση της οδοντιατρικής υγείας ανηλίκου.

Θα συζητηθεί επίσης η στάση ηθικής ευθύνης του οδοντιάτρου απέναντι σε τέτοιου είδους περιστατικά, αλλά και οι δυσκολίες που εκείνος συναντά, καθώς είναι δυσδιάκριτη η διαφορά μεταξύ των συνεπειών ενός ατυχήματος και της σκοπούμενης σωματικής βλάβης. Επίσης, τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας συνήθως διστάζουν να ομολογήσουν ότι υπέστησαν τη βίαιη συμπεριφορά λόγω φόβου περαιτέρω τιμωρίας από το θύτη ή ακόμη και κοινωνικού στίγματος.

Εν κατακλείδι, βλέπουμε πως οφείλει να αναδειχθεί ο ρόλος του οδοντιάτρου στην αποκάλυψη και αντιμετώπιση περιστατικών κακοποίησης, καθώς οι συχνότερα πληγείσες περιοχές είναι εκείνες στις οποίες δραστηριοποιείται. Είναι απαραίτητη η εκπαίδευση των γιατρών στην αναγνώριση ενδείξεων ενδοοικογενειακής βίας, στην προφορική προσέγγιση και στην παραπομπή και διαχείριση των θυμάτων προκειμένου να λάβουν τη δέουσα υποστήριξη από τους αρμόδιους φορείς.

 

ΕΑ 03. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΕΡΣΥΓΚΛΕΙΣΗΣ (OVERBITE) ΜΕ ΣΥΝΩΣΤΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΓΝΑΘΟ ΣΕ 154 ΜΕΡΕΣ

Ε. Δαρτζαλοπούλου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η θεραπεία υπερσύγκλεισης και συνωστισμού σε ενήλικα ασθενή για αισθητικούς και λειτουργικούς σκοπούς είναι συνήθως μια μακροχρόνια διαδικασία. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζεται ένα κλινικό περιστατικό υπερσύγκλεισης με ταυτόχρονο συνωστισμό κυρίως στην κάτω γνάθο, σε ασθενή 25 ετών, σε μόλις 154 μέρες.

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιάσει έναν αποτελεσματικό και ταχύ τρόπο θεραπείας της υπερσύγκλεισης και του συνωστισμού σε ενήλικο ασθενή χωρίς την ανάγκη εξαγωγών σε σύντομο χρονικό διάστημα.

ΥΛΙΚΟ: Χρησιμοποιήθηκαν τα τριγωνικά μεταλλικά άγκιστρα (brackets) Fastbraces μαζί με θερμοελαστικό τετράγωνο σύρμα NiTi .

ΜΕΘΟΔΟΣ: Στην πρώτη συνεδρία 26 Νοεμβρίου 2024 τοποθετήθηκαν brackets Fastbraces μόνο στην άνω γνάθο με στόχο την διεύρυνσή της μέσω δημιουργίας φατνιακού οστού τοπικά λόγω συνωστισμού στους κεντρικούς τομείς. Στην τρίτη συνεδρία 10 Ιανουαρίου 2025 τοποθετήθηκαν brackets στην κάτω γνάθο μόνο στα γλωσσικώς κείμενα δόντια ώστε να ασκηθούν ήπιες δυνάμεις με το σύρμα και να διεγερθεί ο σχηματισμός νέου φατνιακού οστού τοπικά. Στις 26 Φεβρουαρίου τοποθετήθηκαν brackets σε όλα τα υπόλοιπα κάτω δόντια. Στις 16 Απριλίου είχε ήδη σηκωθεί η σύγκλειση και είχαν διευθετηθεί τα δόντια στον φραγμό. Στις 29 Απριλίου 2025 το περιστατικό ολοκληρώθηκε.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Υπάρχει η δυνατότητα με την ορθοδοντική τεχνολογία Fastbraces για ταχεία διόρθωση της υπερσύγκλεισης και του συνωστισμού με ήπιες δυνάμεις και χωρίς εξαγωγές ακόμα και σε ενήλικες.

 

ΕΑ 04. ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΑ HEALING ABUTMENTS & SCANBODIES ΠΡΙΝ ΤΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ

Μ. Δαδούλη, Ν. Νικολούδιας 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ψηφιακή κατασκευή εξατομικευμένου healing abutment, το οποίο είναι διαθέσιμο μαζί με τον χειρουργικό οδηγό προχειρουργικά, είναι εφικτή φέροντας τον χειρουργό σε θέση εξαιρετικής ετοιμότητας. Επιπρόσθετα, το εξατομικευμένο healing abutment αποτελεί ταυτόχρονα εξατομικευμένο άξονα ψηφιακής αποτύπωσης (custom scanbody). Το προφίλ ανάδυσης προσχεδιάζεται υπό την εποπτεία του κλινικού και ψηφιοποιείται δημιουργώντας μια μοναδική, εξατομικευμένη βιβλιοθήκη (custom emergence profile library). Το custom scanbody, προσφέρει δυνατότητες ψηφιακής – και συμβατικής – αποτύπωσης μεταφέροντας στο εργαστήριο το προσχεδιασμένο, εξατομικευμένο προφίλ ανάδυσης αναλλοίωτο ώστε να κατασκευαστεί η τελική αποκατάσταση εντελώς καθοδηγούμενα.

ΣΚΟΠΟΣ: Στόχος της παρουσίασης είναι η ανάδειξη και κάλυψη της ανάγκης κατασκευής εξατομικευμένων healing abutment. Θα γίνει βιβλιογραφική σύγκριση των αποτελεσμάτων χρήσης εργοστασιακών και εξατομικευμένων βιδών επούλωσης και θα παρουσιαστούν οι αρχές σχεδίασης και τα υλικά κατασκευής τους. Στο δεύτερο μέρος, θα παρουσιαστούν πραγματικά περιστατικά ασθενών.

ΥΛΙΚΑ: Ζιρκονία, ΡΕΕΚ, ΡΜΜΑ, Σύνθετες ρητίνες.

ΜΕΘΟΔΟΣ: Εισαγωγή στο λογισμικό εικονικής τοποθέτησης εμφυτευμάτων exoplan και σχεδίαση/κατασκευή χειρουργικού οδηγού. Στην συνέχεια, εισαγωγή των δεδομένων στο DentalCAD της Exocad και ακριβής σχεδίαση του εξατομικευμένου προφίλ ανάδυσης το οποίο έπειτα μετατρέπεται με ειδική τεχνολογία σε 3D αρχείο βιβλιοθήκης (digital library). Τέλος, προστίθεται ψηφιακά, το υπερουλικό τμήμα της κατασκευής που αποτελεί τον άξονα ψηφιακής μεταφοράς (scanbody).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Τα εξατομικευμένα healing abutment, έχουν εξαιρετική απόδοση διατηρώντας τις διαστάσεις των μαλακών ιστών, δημιουργούν φυσικά και υγιεινά προφίλ ανάδυσης προετοιμάζοντας την περιοχή για την υποδοχή της μόνιμης προσθετικής αποκατάστασης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Με τα εξατομικευμένα healing abutment, υπάρχει πλήρης έλεγχος της αρχιτεκτονικής των περιεμφυτευματικών ιστών και πλήρης καθορισμός του σχήματος του προφίλ ανάδυσης. Δεν απαιτείται απόκτηση ειδικών συστημάτων ούτε επιπλέον εκπαίδευση.

ΕΑ 05. ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΣΤΕΡΝΟΚΛΕΙΔΟΜΑΣΤΟΕΙΔΟΥΣ ΜΥΟΣ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 5 ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ

Λ. Μέγας, Π. Αρεταίου, Β. Μέγας, Ν. Ζώταλης

Μονάδα Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Γ.Ν. Κωνσταντοπούλειο Νέας Ιωνίας  (2001-2013),

Οδοντιατρικό Τμήμα Γ.Ν. Κωνσταντοπούλειο Νέας Ιωνίας, Κλινική Μικροχειρουργικής Γ.Ν. ΚΑΤ Κηφισιάς 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ο στερνοκλειδομαστοειδής (ΣΚΜ) μυς δεσπόζει στην πλάγια τραχηλική χώρα δημιουργώντας μία ανατομικά περίπλοκη και χειρουργικά πολύ ευαίσθητη περιοχή, η οποία αποτελεί πρόκληση για τους επεμβαίνοντες σε αυτό το μέρος του ανθρωπίνου σώματος. Σε στενή ανατομική θέση με τον ΣΚΜ μυ διέρχονται: εγκεφαλικά νεύρα (Χ, ΧΙ, ΧΙΙ) και το μείζον ωτιαίο νεύρο, το οποίο είναι αισθητικός κλάδος του αυχενικού πλέγματος (Α1, Α2) και μεγάλα αιμοφόρα αγγεία, όπως η κοινή καρωτίδα και η έσω σφαγίτιδα. Η παθολογία της περιοχής αυτής περιλαμβάνει: συγγενείς βλάβες, λεμφαδενοπάθειες, αγγειακές βλάβες, λοιμώξεις, καλοήθεις και κακοήθεις βλάβες.

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρουσίασης είναι η αναφορά στις παθολογικές εξεργασίες που εντοπίζονται στην περιοχή του ΣΚΜ μυ και η επισήμανση της πρόκλησης που αποτελεί αυτή η περιοχή του τραχήλου για τον επεμβαίνοντα, είτε πρόκειται να πραγματοποιήσει έναν λεμφαδενικό καθαρισμό, είτε να προβεί σε μία απλή επέμβαση όπως η ανοιχτή βιοψία τραχηλικής διόγκωσης.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Το υλικό της παρούσας εργασίας προέρχεται από τη Μονάδα Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής του Γ. Ν. ΚΩΝΣΤΑΟΠΟΥΛΕΙΟ Νέας Ιωνίας (αρχείο Νικολάου Ζώταλη). Από το υλικό αυτό παρουσιάζονται 5 επιλεγμένα αντιπροσωπευτικά περιστατικά με εντόπιση στην περιοχή του ΣΚΜ μυ, τα οποία αντιμετωπίστηκαν χειρουργικά.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Όλα τα περιστατικά είχαν ομαλή μετεγχειρητική πορεία και ικανοποιητικά απώτερα αποτελέσματα, για όσο τουλάχιστον χρονικό διάστημα ήταν σε τακτική παρακολούθηση. Κάθε χειρουργική πράξη σε αυτή την περιοχή πρέπει να είναι απόλυτα ασφαλής, κάτι που προϋποθέτει σωστή διάγνωση, κατάλληλο σχέδιο θεραπείας και επαρκή εκπαίδευση και εμπειρία του επεμβαίνοντα.

ΕΑ 06. ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ι. Αλιφραγκής , Ε. Μπλέτσος, Ε. Ιερεμιάδης, Κ. Τολίδης

Οδοντιατρική Σχολή Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Πολλές έρευνες έχουν διερευνήσει τον ρόλο του χαμόγελου ως «διεθνή γλώσσα» και εργαλείο συναισθηματικής επικοινωνίας. Παρ’ όλα αυτά, τίθεται το ερώτημα εάν πέρα από τη συναισθηματική πτυχή του χαμόγελου κρύβονται και άλλες ψυχοκοινωνικές προεκτάσεις του, που αναδεικνύουν την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου και τη θέση του μέσα στο σύνολο.

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της εργασίας μας είναι η διερεύνηση του ψυχοκοινωνικού ρόλου του χαμόγελου, δηλαδή η διαπίστωση του πιθανού του ρόλου ως δείκτη της προσωπικότητας του ανθρώπου και του συνακόλουθου κοινωνικού του εκτοπίσματος.

ΥΛΙΚΟ: Αναζητήσαμε τον ψυχοκοινωνικό ρόλο του χαμόγελου και πώς αυτός διαφέρει ανάμεσα σε τρεις βασικούς άξονες. Ως προς την ιδιότητα, αναλύσαμε τα παραπάνω στοιχεία ανάμεσα σε μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενους, ως προς το φύλο ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες και ως προς την ηλικία ανάμεσα σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες: άτομα κάτω των 18 χρόνων, άτομα μεταξύ 18 και 30 χρόνων και άτομα άνω των 30 χρόνων.

ΜΕΘΟΔΟΣ: Δημιουργήσαμε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο, με τη χρήση google forms, το οποίο περιείχε 18 ερωτήσεις. Το ερωτηματολόγιο απεστάλη προς συμπλήρωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Οι απαντήσεις των 326 συμμετεχόντων αναλύθηκαν σύμφωνα με τους 3 άξονες. Ως προς την ιδιότητα, διαφέρει η χρησιμότητα του χαμόγελου, με τους μαθητές/φοιτητές να εστιάζουν στην κοινωνική αποδοχή και τους εργαζόμενους στην επικοινωνιακή επάρκεια. Ως προς το φύλο, οι γυναίκες επιδιώκουν την αισθητικότητα, ενώ οι άντρες τη λειτουργικότητα και τη στοματική υγεία. Τέλος, ως προς την ηλικία, τα άτομα έως 30 χρονών επιδιώκουν επίσης την αισθητικότητα, ενώ οι άνω των 30 αναγνωρίζουν το χαμόγελο ως δείκτη της προσωπικότητας. 

ΕΑ 07. Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ

Π. Γκασιαβέλης, Α. Μαυροφόρου

Τμήμα Νοσηλευτικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Λάρισα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς στην Ιατρική και βρίσκει πλέον ουσιαστική εφαρμογή και στον τομέα της Οδοντιατρικής στα στάδια της διάγνωσης, της θεραπείας και της πρόγνωσης. Παρά τις τεχνολογικές καινοτομίες, ωστόσο, εγείρονται ερωτήματα γύρω από την αξιοπιστία, τη διαφάνεια των αποφάσεων και την ευθύνη για πιθανά λάθη που θα συμβούν στους ασθενείς.

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της εργασίας ήταν να εξετάσει τις εφαρμογές της ΤΝ στην οδοντιατρική πράξη και να αναλύσει τη φύση της επαγγελματικής ευθύνης του οδοντιάτρου σε περιβάλλοντα που αξιοποιούν τεχνολογίες ΤΝ.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Η αναζήτηση βιβλιογραφίας πραγματοποιήθηκε στις βάσεις δεδομένων PubMed και Google Scholar χρησιμοποιώντας τους όρους “artificial intelligence”, “dentistry” και “responsibility”, ως λέξεις κλειδιά. Επιλέχθηκαν άρθρα που δημοσιεύθηκαν την τελευταία πενταετία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η ΤΝ βρίσκει εφαρμογή σε όλα τα πεδία της Οδοντιατρικής (Ενδοδοντία, Οδοντική Χειρουργική, Περιοδοντολογία, Προσθετική, Παιδοδοντιατρική, Οδοντιατρική Ακτινολογία, Ορθοδοντική, Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική). Κατά τη χρήση ΤΝ στην κλινική πράξη, ο οδοντίατρος έχει την ευθύνη να λάβει τη συναίνεση του ασθενούς μετά από ενημέρωση, να χρησιμοποιεί διαφανείς και δίκαιους αλγορίθμους ΤΝ και να διαφυλάττει τα προσωπικά δεδομένα των ασθενών. Επειδή οι προγραμματιστές των συστημάτων ΤΝ δεν έχουν υποχρέωση λογοδοσίας σε περίπτωση που προκύψει λανθασμένη διάγνωση ή θεραπεία, λόγω χρήσης εφαρμογών της ΤΝ, ο οδοντίατρος παραμένει ο μόνος υπεύθυνος. Για το λόγο αυτό, πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεχτικός κατά τη χρήση ΤΝ στην κλινική πράξη, χρησιμοποιώντας την μόνο ως συμπληρωματικό εργαλείο στα στάδια της διάγνωσης, θεραπείας και πρόγνωσης. 

ΕΑ 08. ΣΤΟΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Γ. Τσουμάνη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ) επηρεάζει σημαντικά τη στοματική κοιλότητα, με εκδηλώσεις όπως ουραιμική στοματίτιδα, ξηροστομία, υπερπλασίες ούλων και αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων. Η αντιμετώπιση τους απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση, ιδιαίτερα σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

ΣΚΟΠΟΣ: Η ανάδειξη του ρόλου του νοσοκομειακού οδοντιάτρου στη διάγνωση και διαχείριση των στοματικών επιπλοκών της ΧΝΝ μέσω της παρουσίασης δύο χαρακτηριστικών περιστατικών.

ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: Παρουσιάζονται δύο ασθενείς με ΧΝΝ τελικού σταδίου υπό αιμοκάθαρση, που εμφάνισαν στοματικές εκδηλώσεις όπως ουραιμική στοματίτιδα, ξηροστομία και υπερπλασίες ούλων. Πραγματοποιήθηκε στοματική κλινική εκτίμηση, προσαρμοσμένο σχέδιο θεραπείας και διαχείριση σε συνεργασία με νεφρολόγο, με στόχο την πρόληψη επιπλοκών και τη βελτίωση της στοματικής λειτουργίας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Οι στοματικές εκδηλώσεις της ΧΝΝ είναι συχνές και δυνητικά σοβαρές. Η συστηματική οδοντιατρική παρακολούθηση και η διεπιστημονική συνεργασία είναι απαραίτητες για την ασφαλή και αποτελεσματική διαχείρισή τους. Η νοσοκομειακή οδοντιατρική διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην πρόληψη, πρώιμη αναγνώριση και αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων. 

ΕΑ 09. ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ ΚΟΝΔΥΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΜΑΣΗΤΗΡΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Δ. Μανιάτη, Κ. Κάντιος, Ε. Παραρά, Κ. Μουρούζης

Κλινική Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, Κ.Α.Τ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Τα κατάγματα κονδύλου της κάτω γνάθου είναι συχνά στους ενήλικες και τα παιδιά και έχουν σημαντική επίδραση στην ποιότητα ζωής, τη λειτουργία της μάσησης και τη διάνοιξη του στόματος. Για την αντιμετώπισή τους έχουν προταθεί διάφορες χειρουργικές τεχνικές, ωστόσο συχνά επιλέγεται και η συντηρητική αντιμετώπιση.

ΣΚΟΠΟΣ: Παρουσίαση της εμπειρίας της κλινικής μας στην ανοιχτή ανάταξη και οστεοσύνθεση των καταγμάτων του κονδύλου της κάτω γνάθου με τη διαμασητηριακή τεχνική που προτάθηκε από τον Wilson το 2005.

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Πρόκειται για περιγραφική μελέτη,  η οποία περιλαμβάνει καταγραφή στοιχείων των ασθενών που υποβάλλονται σε ανοικτή ανάταξη και οστεοσύνθεση με τη διαμασητηριακή τεχνική. Τα στοιχεία που καταγράφονται περιλαμβάνουν δημογραφικά στοιχεία, συνοδές κακώσεις, χειρουργικό χρόνο και μετεγχειρητικές επιπλοκές. Πιλοτικά εφαρμόζεται επίσης η αξιολόγηση του χειρουργικού αποτελέσματος από τους ασθενείς με ερωτηματολόγιο.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Περιλαμβάνονται 51 κατάγματα κονδύλου σε 48 ασθενείς, εκ των οποίων 41 ήταν άνδρες. Η ηλικία των ασθενών κυμαίνεται από 17 έως 86 ετών. Ο χειρουργικός χρόνος κυμαίνεται από 35 έως 115 λεπτά. Οι σοβαρότερες επιπλοκές είναι προσωρινή πάρεση του προσωπικού νεύρου σε 9 από τις 51 προσπελάσεις και σε 12 περιπτώσεις εμφάνιση σιελοκήλης της παρωτίδας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:  Παρά την εμπειρία που απαιτείται, μετά την απαραίτητη καμπύλη εκμάθησης η διαμασητηριακή τεχνική ανοικτής ανάταξης και οστεοσύνθεσης των καταγμάτων κονδύλου αναδεικνύεται ως μια αξιόπιστη και ασφαλής τεχνική. Παράλληλα, οι ασθενείς δηλώνουν ικανοποιημένοι από το λειτουργικό και το αισθητικό χειρουργικό αποτέλεσμα.

 

ΕΑ 10. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΟΣΤΕΟΕΝΣΩΜΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

Α. Πάντου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Τα οστεοενσωματούμενα εμφυτεύματα αποτελούν πλέον καθημερινή πρακτική σε επίπεδο κλινικής εφαρμογής, εφόσον προσφέρουν άριστα αποτελέσματα για την αποκατάσταση της μερικής και ολικής νωδότητας. Πλήθος ερευνητικών μελετών υποστηρίζουν ότι πρόκειται για μια σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση η οποία κερδίζει συνεχώς έδαφος, εφόσον η επιβίωσή τους αγγίζει το ποσοστό του 98%.

Αναφερόμενοι στους παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία της οστεοενσωμάτωσης, πέραν του εμφυτεύματος (βιοσυμβατότητα υλικού, σχεδιασμός) και του επεμβαίνοντος (χειρισμοί, τεχνική, εμπειρία κι εξειδίκευση), σημαντικό ρόλο κατέχουν η υγεία των περιοδοντικών ιστών καθώς και η θεραπεία του περιοδοντίου (έλεγχος φλεγμονής), η οποία θα πρέπει να προηγείται της τοποθέτησης των εμφυτευμάτων.

Θέμα έντονου ερευνητικού ενδιαφέροντος αποτελεί το γεγονός της πρόγνωσης των εμφυτευμάτων που τοποθετούνται σε ασθενείς παρουσία ή απουσία περιοδοντικής νόσου και ιδιαίτερα εξετάζεται αν η ύπαρξη νόσου αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την απώλεια εμφυτευμάτων, την απώλεια του οστού καθώς και την εμφάνιση περιεμφυτευματίτιδας.

Τα σύγχρονα δεδομένα αναφέρουν ότι οι περιοδοντικά υγιείς εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά επιτυχίας και επιβίωσης εμφυτευμάτων, ενώ αν τα εμφυτεύματα τοποθετηθούν σε ασθενείς με ιστορικό περιοδοντικής νόσου παρουσιάζεται υψηλότερη επίπτωση βιολογικών επιπλοκών (αυξημένη οστική απώλεια κι εμφάνιση περιεμφυτευματίτιδας) καθώς και χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας και επιβίωσης εμφυτευμάτων. Τέλος, σε περιπτώσεις βαρύτατων μορφών περιοδοντικής νόσου, τα ποσοστά απώλειας εμφυτευμάτων  εμφανίζονται ιδιαίτερα αυξημένα.

Στην παρούσα εισήγηση θα αναφερθούμε στις ενδείξεις, τις ιδιαιτερότητες αλλά και τους περιορισμούς που αφορούν την τοποθέτηση οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων σε περιοδοντικούς ασθενείς υπό το πρίσμα της σύγχρονης θεραπευτικής προσέγγισης.

ΕΑ 11. ΠΛΗΡΩΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΜΕΝΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΩΝ ΜΕ ΕΝΑ ΕΝΙΑΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΣΕΤ

Α. Οικονόμου, Π. Λαμπρόπουλος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η συνεχώς αυξανόμενη ποικιλία εμφυτευματικών συστημάτων και των αντίστοιχων χειρουργικών εργαλείων συχνά καθιστά τη χειρουργική τοποθέτηση περίπλοκη και απαιτητική για το κλινικό. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύχθηκε ένα ενιαίο χειρουργικό σετ που προσφέρει μια ευέλικτη λύση, επιτρέποντας τη χρήση κοινών εργαλείων ανεξαρτήτως της εταιρείας ή του τύπου των εμφυτευμάτων.

ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός της παρούσας παρουσίασης είναι να αναδειχθεί η εφαρμογή ενός ενιαίου χειρουργικού συστήματος καθοδηγούμενης εμφυτευματολογίας, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί με εμφυτεύματα διαφορετικών κατασκευαστών.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ: Παρουσιάζεται περιστατικό στο οποίο έγινε πλήρως καθοδηγούμενη χειρουργική τοποθέτηση τριών εμφυτευμάτων κωνικής σύνδεσης, χωρίς αναπέταση κρημνού με τη χρήση χειρουργικού νάρθηκα. Προηγήθηκε διαγνωστικό κέρωμα σε λογισμικό σχεδίασης και ο χειρουργικός σχεδιασμός του νάρθηκα πραγματοποιήθηκε μέσω ειδικού λογισμικού

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Με τη χρήση του ενιαίου χειρουργικού σετ πετύχαμε υψηλή σταθερότητα και στα τρία εμφυτεύματα που τοποθετήθηκαν καθώς επίσης παρατηρήθηκε και συμφωνία μεταξύ του προεγχειρητικού σχεδιασμού και της θέσης της τελικής τοποθέτησης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η εφαρμογή ενός ενιαίου χειρουργικού συστήματος στην πλήρως καθοδηγούμενη εμφυτευματολογία φαίνεται να προσφέρει ευελιξία και πρακτικά οφέλη στη καθημερινή κλινική πράξη, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται διαφορετικά εμφυτευματικά συστήματα. Τα δεδομένα μέχρι στιγμής είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο απαιτείται περαιτέρω κλινική μελέτη για την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς την ακρίβεια και τη συνολική αξιοπιστία του συστήματος.

ΕΑ 12. ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΠΡΟΣΘΙΑΣ ΑΝΩ ΓΝΑΘΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΑ ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ GBR: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

Α. Σκούρος, Ι. Αράπη, Π. Χριστόπουλος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η συγγενής έλλειψη δοντιών στην πρόσθια περιοχή της άνω γνάθου αποτελεί σημαντική αισθητική και λειτουργική πρόκληση, ειδικά όταν αφορά είτε τους πλαγίους τομείς είτε τους κυνόδοντες. Η απουσία μόνιμων δοντιών συνοδεύεται συχνά από μείωση των διαστάσεων της φατνιακής ακρολοφίας, καθιστώντας δυσχερή την τοποθέτηση εμφυτευμάτων χωρίς προηγούμενη ανάπλαση. Η καθοδηγούμενη οστική ανάπλαση (GBR) σε συνδυασμό με χρήση κατάλληλων μοσχευμάτων και μεμβρανών αποτελεί τεκμηριωμένη επιλογή για την αποκατάσταση του φατνιακού ελλείμματος.

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρούσα εργασία παρουσιάζει δύο περιπτώσεις με συγγενή αμφοτερόπλευρη έλλειψη δοντιών στην πρόσθια άνω γνάθο — στην πρώτη περίπτωση των πλαγίων τομέων και στη δεύτερη των κυνοδόντων — με στόχο την τεκμηρίωση της χειρουργικής προσέγγισης με GBR και την αξιολόγηση του θεραπευτικού αποτελέσματος.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ: Η πρώτη περίπτωση, άνδρας 29 ετών, παρουσίαζε συγγενή αμφοτερόπλευρη έλλειψη των πλαγίων τομέων ενώ η δεύτερη περίπτωση, γυναίκα 32 ετών με συγγενή αμφοτερόπλευρη έλλειψη των κυνοδόντων. Η φατνιακή ακρολοφία ήταν σημαντικά ελλειμματική καθ’ εύρος. Πραγματοποιήθηκε κατευθυνόμενη οστική ανάπλαση με χρήση αυτομοσχεύματος από την περιοχή του κλάδου και απορροφήσιμη μεμβράνη. Σε δεύτερο χρόνο έγινε τοποθέτηση στενών εμφυτευμάτων με καθοδηγούμενη τεχνική και αποκατάσταση με επιεμφυτευματικές στεφάνες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Και στα δύο περιστατικά, η εφαρμογή της τεχνικής GBR με συνδυασμό μοσχευμάτων και απορροφήσιμης μεμβράνης απέδωσε επαρκή οστικό όγκο για επιτυχή τοποθέτηση εμφυτευμάτων στην πρόσθια ζώνη. Η προσεκτική χειρουργική προσέγγιση σε συνδυασμό με προσωρινές αποκαταστάσεις συνέβαλε σε υψηλό βαθμό αισθητικής και λειτουργικής ενσωμάτωσης. Η αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών απαιτεί διεπιστημονικό σχεδιασμό και ακρίβεια σε κάθε στάδιο.

ΕΑ 13. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜiRNAs ΣΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΟΥ ΣΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΡΥΘΜΙΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΓΕΝΕΣΗΣ

Σπ. Ξένος, Α. Οικονόμου, Χ. – Ε. Παπαποστόλου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ορθοδοντική μετακίνηση των δοντιών (ΟΤΜ) βασίζεται στην βιολογική απόκριση του περιοδοντίου σε μηχανικά ερεθίσματα, με στόχο την αναδιαμόρφωση του ίδιου και του φατνιακού οστού. Τα τελευταία χρόνια, αυξανόμενο ενδιαφέρον εστιάζεται σε μικρά μη-κωδικοποιητικά μόρια RNA, τα microRNAs (miRNAs), τα οποία ρυθμίζουν μετα-μεταγραφικά την έκφραση των γονιδίων που σχετίζονται με τους σηματοδοτικούς μηχανισμούς της φλεγμονώδους απόκρισης, της οστεοβλαστογένεσης και της οστεοκλαστογένεσης.

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρούσα εργασία αποσκοπεί στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο συγκεκριμένα miRNA επηρεάζουν την απόκριση των κυττάρων του περιοδοντίου στις ορθοδοντικές δυνάμεις.

ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: Πραγματοποιήθηκε στοχευμένη ανασκόπηση της πρόσφατης βιβλιογραφίας από τις βάσεις δεδομένων PubMed και Google Scholar με λέξεις-κλειδιά: “miRNA”, “orthodontic tooth movement”, “periodontium”, “bone remodeling” με έμφαση σε μελέτες που δημοσιεύτηκαν στο χρονικό διάστημα 2014-σήμερα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Τα miRNA αναδεικνύονται ως σημαντικοί ρυθμιστές της ισορροπίας μεταξύ οστικής απορρόφησης και αναγέννησης κατά την ορθοδοντική θεραπεία. Εργαστηριακές μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένα miRNAs ανταποκρίνονται σε μηχανικά ερεθίσματα που επιδρούν σε καλλιεργημένα ανθρώπινα και μη κύτταρα περιοδοντίου (PDLCs) και βλαστικά κύτταρα περιοδοντίου (PDLSCs), ρυθμίζοντας την έκφραση γονιδίων-στόχων, υπεύθυνων για τις διαδικασίες αναδιαμόρφωσης του. Ενδεικτικά, το miR-155-5p, έχει συσχετιστεί με την αναστολή της οστεοκλαστικής διαφοροποίησης, ενώ τα miR-146a και miR-34a, με την οστεοβλαστική διαφοροποίηση. Άλλα όπως τα miR-21 και miR-29 εμπλέκονται τόσο στην οστεοβλαστογένεση, όσο και στην οστεοκλαστογένεση. Η βαθύτερη κατανόηση των ρυθμιστικών αυτών μηχανισμών μελλοντικά, θα μπορούσε να οδηγήσει στην αξιοποίηση των miRNAs ως βιοδείκτες (biomarkers), μειώνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως η ριζική απορρόφηση και οστική απώλεια, ενώ πιθανή θεωρείται η εφαρμογή τους κατά την διάρκεια της ορθοδοντικής θεραπείας για την επιτάχυνσή της και την εξασφάλιση ταχύτερης ορθοδοντικής μετακίνησης.

ΕΑ 14. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Σ. Κακουδάκη

Τομέας Δημόσιας Υγείας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης, Ηράκλειο

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ολοένα και περισσότερα τεκμηριωμένα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η χρόνια φλεγμονή αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις οδηγώντας στην θεώρηση ότι και η περιοδοντίτιδα θα μπορούσε να είναι ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου που δύναται να συμβάλει στην ανάπτυξη της καρδιαγγειακής νόσου.

ΣΚΟΠΟΣ: Ο σκοπός της μελέτης είναι η διερεύνηση της συσχέτισης μεταξύ της περιοδοντικής νόσου και των καρδιαγγειακών παθήσεων και η πιθανή αιτιώδης συνάφεια μεταξύ τους.

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: Αναζητήθηκαν μελέτες στη βάση δεδομένων PubMed (MEDLINE) που έχουν δημοσιευτεί από τον Ιανουάριο 2020 έως τον Δεκέμβριο 2024 στην αγγλική γλώσσα, και η εργασία ακολούθησε τον σχεδιασμό συστηματικής    ανασκόπησης σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες PRISMA 2020, με συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού των μελετών. Η αναζήτηση πραγματοποιήθηκε με τους όρους: ((periodontal disease[All Fields]) OR (periodontitis[All Fields])) AND (cardiovascular disease[All Fields]).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Από την αρχική αναζήτηση ανακτήθηκαν 362 μελέτες. Αφαιρέθηκαν 32 διπλότυπα αρχεία και 330 προχώρησαν σε λεπτομερή έλεγχο ο οποίος απέδωσε 79 άρθρα που αξιολογήθηκαν στο πλήρες περιεχόμενό τους. Από αυτά, 13 εξαιρέθηκαν καθώς δεν πληρούσαν τα κριτήρια εισόδου και τα εναπομείναντα 60 συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση για ενδελεχή ανάγνωση και ανάλυση. Η πλειοψηφία των μελετών καταλήγει στην ύπαρξη συσχέτισης μεταξύ περιοδοντίτιδας και καρδιαγγειακών παθήσεων. Η περιοδοντική νόσος φαίνεται να αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη αθηροσκληρωτικών καρδιαγγειακών παθήσεων. Όμως, τεκμήρια για τον ακριβή ρόλο της περιοδοντίτιδας στις καρδιαγγειακές παθήσεις καθώς και για πιθανή αιτιολογική συνάφεια μεταξύ τους, λείπουν.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Φαίνεται να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ περιοδοντίτιδας και καρδιαγγειακών παθήσεων, μέσα από κοινούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς και παράγοντες κινδύνου. Παρόλα αυτά θα χρειαστούν επιπλέον μελέτες μεγάλης κλίμακας με μακροχρόνια follow-ups καθώς και η χρήση νέων τεχνολογιών σε μοριακό και γενετικό επίπεδο ώστε να αποσαφηνιστεί η ακριβής σχέση τους.

ΕΑ 15. Η ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΩΣ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΥΑΛΩΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ

Χ. Τσιρώνης, Α. Νάκου, Ε. Δραγκιώτη, Σ. Μαντζούκας, Μ. Γκούβα

Ερευνητικό Εργαστήριο Ψυχολογίας Ασθενών, Οικογενειών και Επαγγελματιών Υγείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις και ευκαιρίες στον τομέα της ποιότητας στοματικής υγείας.

ΣΚΟΠΟΣ: Η μελέτη αποσκοπεί στη διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ δημογραφικών παραμέτρων, δεικτών στοματικής υγείας, αυτοσυμπόνιας και ψυχολογικής ευεξίας σε άτομα τρίτης ηλικίας.

ΜΕΘΟΔΟΣ: Η έρευνα βασίστηκε σε διατομεακά δεδομένα που συλλέχθηκαν από δείγμα 204 ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας (120 γυναίκες και 84 άνδρες), ηλικίας 70 – 92 ετών. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ανώνυμα το Δείκτη Αξιολόγησης Στοματικής Υγείας Ηλικιωμένων (GOHAI), καθώς και κλίμακες μέτρησης αυτοσυμπόνιας, εσωτερικής και εξωτερικής ντροπής. Συλλέχθηκαν επίσης κοινωνικο-δημογραφικές πληροφορίες. Στατιστικά εφαρμόστηκε ανάλυση διαδρομής (Path analysis).

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Η μεγαλύτερη ηλικία συσχετίστηκε σημαντικά με χαμηλότερα επίπεδα στοματικής υγείας. Παρά ταύτα, η ανθεκτικότητα και η αυτοσυμπόνια ανέδειξαν ισχυρές θετικές επιδράσεις, μετριάζοντας τις αρνητικές συνέπειες της ηλικίας στην ψυχοσωματική ποιότητα ζωής.  Η ανθεκτικότητα συνδέθηκε θετικά με καλύτερη ψυχοσωματική λειτουργικότητα, ενώ επιβεβαιώθηκε ότι η υποβαθμισμένη στοματική υγεία σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα εσωτερικής και εξωτερικής ντροπής. Ωστόσο, η ανθεκτικότητα και η αυτοσυμπόνια υπερίσχυσαν της στοματικής υγείας ως προς την επίδρασή τους στην εμπειρία της ντροπής, με το φύλο να μην έχει ουσιώδεις επιδράσεις.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την αναγκαιότητα ολοκληρωμένων παρεμβάσεων που στοχεύουν όχι μόνο στη σωματική αλλά και στην ψυχολογική υγεία των ανθρώπων τρίτης ηλικίας. Η ενίσχυση της ψυχολογικής ανθεκτικότητας και της αυτοσυμπόνιας δύναται να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας στοματικής υγείας, καθώς και της γενικότερης ψυχοκοινωνικής ευημερίας. Επιπλέον, η ενθάρρυνση κοινωνικών και ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων αναδεικνύεται ως δυνητικό μέσο περιορισμού της ντροπής και προαγωγής της ευεξίας στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

ΕΑ 16. ΡΙΝΟΫΠΕΡΩΙΟΣ ΚΥΣΤΗ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ

Α. Μελακόπουλος , Χ. Γαλυφιανάκης, Δ. Μασταγκάς

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η Ρινϋπερώιος κύστη είναι συνήθως μη οδοντογενής κύστη και προέρχεται από υπολείμματα των εμβρυικών καταβολών των ρινοϋπερώιων πόρων. Επιδημιολογικά εμφανίζεται περίπου στο 1% του πληθυσμού,  χαρακτηρίζεται κλινικά από οίδημα, σχηματισμό συριγγίου και πόνο και ακτινολογικά από καλά περιεγραμμένη διαύγαση στην μέση γραμμή της άνω γνάθου. Ιστολογικά επενδύεται από επιθήλιο και η εκπυρήνιση αποτελεί την θεραπεία εκλογής.

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρουσίαση ενός περιστατικού ρινοϋπερώιας κύστης (και ο ενδεικτικός τρόπος αντιμετώπισης της βλάβης.)

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ: Ασθενής 73 χρονών παρουσιάστηκε αναφέροντας πόνο στην περιοχή του αριστερού πτερυγίου της ρινός. Η φαρμακεύτικη αγωγή του ασθενή περιείχε αντικαταθληπτικά, αντιυπερτασικά και αντιστηθαγχικά και ο ίδιος είχε δεχθεί αγωγή από νευρολόγο στο παρελθόν. Κλινικά δεν παρατηρήθηκε κάποιο εύρημα πέραν του πόνου ενώ ακτινογραφικά παρατηρήθηκε μετά από αξονική τομογραφία κωνικής δέσμης υπό πυκνή οστεολυτική αλλοίωση με σαφή όρια και διαστάσεις 11 x 9,9 mm που συνεχόταν με τον τομικό πόρο. Η βλάβη εκπυρηνίστηκε χειρουργικά και παραπέμφθηκε για ιστολογική εξέταση.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ: Ιστολογικά επισημάνθηκε η ύπαρξη ενός πυκνού ινώδους συνδετικού ιστού με παρουσία μέσου μεγέθους αγγειακών κλαδών και λίγων εστιών χρόνιας φλεγμονώδους διήθησης, όπως και η συνύπαρξη ελάχιστων επιθηλιακών στοιχείων καθώς και ξεσματίδια οστικών δοκίδων και δυστροφικού τύπου αποτιτανώσεις επιβεβαιώνοντας έτσι την διάγνωση της ρινοϋπερώιας κύστης.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Η Ρινοϋπερώια κύστη είναι μια συχνή κύστη της άνω γνάθου που μπορεί να διαγνωστεί λανθασμένα ως περιακρορριζική βλάβη ή  άλλη παθολογική οντότητα του προσθίου τμήματος της άνω γνάθου. Για τον λόγο αυτό πρέπει να υπάρχει η ικανότητα χαρακτηρισμού της παραπάνω βλάβης με σκοπό να αποφεύγονται άσκοπες ενδοδοντικές θεραπείες αλλά και καθυστερημένη αντιμετώπιση σοβαρότερων καταστάσεων.

ΕΑ 17. ΟΔΟΝΤΟΓΕΝΗΣ ΚΕΡΑΤΙΝΟΚΥΣΤΗ

Α. Μελακόπουλος, Θ. Καρανάσιος, Φ. Δημητροπούλου, Μ. Στεφανίδη, Ι. Μελακόπουλος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η οδοντογενής κερατινοκύστη αποτελεί αναπτυξιακή κύστη των οστών και αποτελεί μια ανεξάρτητη παθολογική κατάσταση ή σημείο συνδρόμου (συχνότερα του συνδρόμου Gorlin-Goltz). Αποτελεί μια από τις πιο κοινές οδοντογενείς κύστεις, η κλινική εικόνα είναι συνήθως ασυμπτωματική ενώ η ακτινογραφική αποτελεί τις περισσότερες φορές μονόχωρη καλά περιγεγραμμένη ακτινοδιαύγαση. Ιστολογικά χαρακτηρίζεται από πασσαλοειδή διεταγμένα κύτταρα στη βασική στοιβάδα με πυρήνες αναστροφής πόλωσης σε συνδυασμό με παρακερατινοποίηση της επιφανειακής στιβάδας του επιθηλίου. Θεραπεία εκλογής αποτελεί η εκπυρήνιση της βλάβης και ο εντατικός ακτινογραφικός και κλινικός επανέλεγχος.

ΣΚΟΠΟΣ: Η παρουσίαση ενός περιστατικού οδοντογενούς κερατινοκύστης και ο ενδεικτικός τρόπος αντιμετώπισης της βλάβης.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ: Ασθενής γυναίκα 30 ετών παρουσιάστηκε με εκτεταμένη διαύγαση στο σώμα και τον κλάδο της κάτω γνάθου. Έγινε μαρσιποποίηση και ιστολογική εξέταση που έδειξε οδοντογενή κερατινοκύστη. Η ασθενής αντιμετωπίστηκε συντηρητικά με εκπυρήνιση της βλάβης στα πλαίσια της χειρουργικής αντιμετώπισης σε δύο χρόνους. Δέκα χρόνια μετά παρουσιάστηκε μικρής έκτασης υποτροπή και πραγματοποιήθηκε χειρουργική αντιμετώπισή της. Η ασθενής υπόκειται σε τακτικούς ελέγχους και δεν έχει παρατηρηθεί μεταγενέστερη υποτροπή.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Η οδοντογενής κερατινοκύστη είναι η 2η πιο συχνή αναπτυξιακή οδοντογενής κύστη. Λόγω της αυξημένης της  συχνότητας και της υψηλής τάσης για υποτροπή,  μεγάλη σημασία έχει να συμπεριλαμβάνεται στην διαφορική διάγνωση ενδοριζικών ακτινοδιαυγάσεων με σκοπό την αποφυγή άσκοπων ενδοδοντικών θεραπειών αλλά και της καθυστερημένης αντιμετώπισης της βλάβης. 

ΕΑ 18. ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΣ ΕΝΔΟΣΤΟΜΑΤΙΚΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΟ ΜΕ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΑ

Σ. Ευαγγελίου, Ε. Ευαγγελίου, Α. Τόσιου, Ν. Κατσούλας, Κ. Τόσιος

Ιδιωτικό ιατρείο και Παθολογανατομικό Εργαστήριο Istomedica Αθήνα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Το μελάνωμα είναι κακόηθες νεόπλασμα προερχόμενο από το μελαγχρωματικό ιστό. Στη στοματική κοιλότητα το πρωτοπαθές κακόηθες μελάνωμα εμφανίζεται συνήθως στην υπερώα και στα ούλα της άνω γνάθου. Αποτελεί <1% του συνόλου των κακοηθών μελανωμάτων του σώματος και το 0,5% του συνόλου των κακοηθών νεοπλασμάτων του στόματος, ενώ η επίπτωσή του στην Ελλάδα εκτιμάται σε 1 περίπτωση ανά 10 εκατομμύρια πληθυσμού. Η διάγνωση γίνεται με βιοψία, ενώ η πρόγνωση δεν είναι καλή.

ΣΚΟΠΟΣ: Η περιγραφή σπάνιας περίπτωσης πρωτοπαθούς κακοήθους μελανώματος της στοματικής κοιλότητας που αναπτύχθηκε σε σχέση με δύο εμφυτεύματα στην άνω γνάθο.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: Άνδρας 69 ετών παραπέμφθηκε για μελαχρωματικές βλάβες στην άνω γνάθο που βρίσκονταν περιφερικά, κυρίως υπερώια, δύο οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων. Η κλινική εικόνα θεωρήθηκε συμβατή με στίξη από μέταλλο και έγινε ολική βιοψία εξαίρεση των βλαβών. Η ιστοπαθολογική εξέταση έθεσε τη διάγνωση μη διηθητικού βλεννογονικού μελανώματος εφηλιδοειδούς ιστολογικού υποτύπου. Ο ασθενής παραπέμφθηκε σε ογκολόγο για περαιτέρω διερεύνηση.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: Έγινε αναζήτηση στο PupMed πρόσφατων βιβλιογραφικών αναζητήσεων με λέξεις κλειδιά “ oral melanoma and implants”, “ oral multifocal melanoma”. Επίσης έγινε χρήση φωτογραφιών κλινικής και ιστοπαθολογικής εξέτασης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Το κακόηθες μελάνωμα του στόματος είναι πολύ σπάνιο, γεγονός που δυσχεραίνει τη διαφοροδιάγνωση από άλλες μελανές βλάβες του στοματικού βλεννογόνου, όπως οι στίξεις από μέταλλα. Απαιτείται, ωστόσο, εγρήγορση από το γενικό οδοντίατρο, καθώς η έγκαιρη διάγνωσή του επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την πρόγνωση.

ΕΑ 19. ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΧΕΙΛΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΡΙΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

Σ. Ευαγγελίου, Ε. Ευαγγελίου, Α. Τόσιου, Ν. Κατσούλας, Κ. Τόσιος

Ιδιωτικό ιατρείο και Παθολογανατομικό Εργαστήριο Istomedica Αθήνα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η επιφανειακή χειλική αρτηρία (Caliber Persistent Lip Artery, CPLA) είναι αγγειακή ανωμαλία στην οποία ένας πρωτοπαθής αρτηριακός κλάδος διεισδύει στον υποβλεννογόνιο χωρίς να μειώνεται η διάμετρός του, προκαλώντας επιμήκη διόγκωση της επιφάνειας του χειλικού βλεννογόνου. Πέραν της διόγκωσης παρατηρείται επίμονη αίσθηση σφυγμού, περιστασιακή εξέλκωση και υποτροπιάζουσα αιμορραγία. Για την επιβεβαίωση της διάγνωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν απεικονιστικές εξετάσεις, όπως το υπερηχογράφημα Doppler και η αγγειογραφία, καθώς και η βιοψία και ιστοπαθολογική εξέταση.

ΣΚΟΠΟΣ: Η περιγραφή τριών περιπτώσεων CPLA.

ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: Έγινε βιβλιογραφική ανασκόπηση σύγχρονων πηγών στον ιστότοπο PupMed με λέξεις κλειδιά: “caliber persistent lip artery”, “CPLA case reports”. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν φωτογραφίες από την κλινική και ιστοπαθολογική εξέταση της κάθε περίπτωσης.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ: Σε γυναίκα 79 ετών με ιστορικό καρκίνου του μαστού προ δεκαετίας παρατηρήθηκε διόγκωση στο άνω χείλος δεξιά, η οποία παρουσίαζε υφέσεις και εξάρσεις. Σε γυναίκα 67 ετών παρατηρήθηκε οζίδιο στο άνω χείλος δεξιά 2 εβδομάδες μετά από ενέσιμη θεραπεία υαλουρονικού οξέος στο άνω χείλος. Σε άνδρα 62 ετών με ιστορικό πολλαπλού μυελώματος παρατηρήθηκαν ογκίδια στο άνω χείλος. Μετά από βιοψία και ιστοπαθολογική εξέταση στις δύο πρώτες περιπτώσεις και υπερηχογράφημα Doppler στην τρίτη περίπτωση, οι διογκώσεις αποδόθηκαν σε αρτηρία με διατεταμένα τοιχώματα στον υποβλεννογόνιο χιτώνα και τέθηκε η διάγνωση CPLA.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Η CPLA είναι μια συχνή αγγειακή ανωμαλία που μπορεί να δημιουργήσει διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα. Διεγχειρητικά, σε περίπτωση βιοψίας, μπορεί να παρατηρηθεί εκτεταμένη αιμορραγία. Η ορθή διάγνωση είναι σημαντική, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται θεραπεία, παρά μόνο εάν ο συχνός τραυματισμός της βλάβης προκαλεί σημεία ή συμπτώματα. Οι συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας, όπως ενδοβλαβική έγχυση τριαμσινολόνης, είναι συνήθως η πρώτη επιλογή, ενώ η χειρουργική αντιμετώπιση συνιστάται για αισθητικούς λόγους.

ΕΑ 20. ΑΜΕΣΑ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΑ

Π. Μαρκαντωνάκης, Δ. Ζαμπάρας, Ι.Ζαμπάρα, Ειρ. Ζαμπάρα, Αθ. Σπανός, Σπ. Μπούμπουλης, Π. Δεσποτέλλης

Η εφαρμογή μεθόδων κατευθυνόμενης οστικής ανάπλασης (ΚΟΑ) έχει καταστήσει δυνατή την άμεση τοποθέτηση εμφυτευμάτων σε περιοχές των γνάθων με ανεπαρκή οστική μάζα. Σε όλες τις περιπτώσεις των κλινικών περιστατικών εξασφαλιζόταν η βασική προϋπόθεση της επαρκούς αρχικής σταθερότητας προκειμένου να είναι δυνατή η άμεση τοποθέτηση των εμφυτευμάτων.
Σήμερα η χρήση οστικών μοσχευμάτων και μεμβρανών για την αποκατάσταση των οστικών ελλειμάτων είναι ήδη κλινική πράξη ρουτίνας με προβλέψιμα και επιτυχή αποτελέσματα.
Η εφαρμογή των μεθόδων Κατευθυνόμενης Οστικής Ανάπλασης σε μετεξακτικά φατνία βοηθά στην όσο το περισσότερο δυνατή διατήρηση του φατνιακού οστού και μειώνει σημαντικά το συνολικό χρόνο αποκατάστασης του ασθενούς.

 

Πλεονεκτήματα της Άμεσης τοποθέτησης:

  • Μειώνεται ο αριθμός των χειρουργικών επεμβάσεων,
  • Μειώνεται ο συνολικός χρόνος αποκατάστασης,
  • Ιδανική τρισδιάστατη τοποθέτηση εμφυτεύματος – Εγγύς-Άπω και Παρειο-Γλωσσικά,
  • Διατήρηση του φατνιακού οστού
  • Καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα, το μήκος της στεφάνης σε αρμονία με τα παρακείμενα δόντια και ευκολότερη δημιουργία οδοντικής θηλής.

Μειονεκτήματα της Άμεσης τοποθέτησης:

  • Η μορφολογία της περιοχής,
  • Η παρουσία περιακρορριζικής αλλοίωσης,
  • Η έλλειψη κερατινοποιημένων ούλων, λεπτός βιότυπος,
  • Η ανεπαρκής ποσότητα ούλων για την κάλυψη του χειρουργικού πεδίου,
  • Η πιθανή γωνιώδης τοποθέτηση του εμφυτεύματος σε μετεξακτικά φατνία δοντιών με ορθοδοντικά προβλήματα,
  • Η μη επίτευξη πρωτογενούς σταθερότητας λόγω ανατομικών παραγόντων

Σκοπός αυτής της περίληψης είναι η ενημέρωση σχετικά με την τοποθέτηση εμφυτευμάτων σε μετεξακτικά φατνία.

 

ΕΑ 21. ΟΣΤΕΟΝΕΚΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΝΑΘΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΕΜΦΥΤΕΥΜΑΤΩΝ ΣΕ ΕΔΑΦΟΣ ΛΗΨΗΣ ΔΕΝΟΣΟΥΜΑΜΠΗΣ ΓΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ

Β. Μπαμπασίδης, Ι. Μελακόπουλος, Κ. Παπαδημητρίου

Η δενοσουμάμπη, είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που χρησιμοποιείται στη θεραπεία της οστεοπόρωσης, έχει συσχετιστεί με οστεονέκρωση των γνάθων, κυρίως μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στο στόμα.

Σκοπός της εργασίας είναι η παρουσίαση περίπτωσης γυναίκας 76 ετών σε θεραπεία με δενοσουμάμπη που παρουσίασε οστεονέκρωση της κάτω γνάθου μετά από τοποθέτηση εμφυτευμάτων.

Η ασθενής προσήλθε στο ιατρείο λόγω έντονου πόνου και υπαισθησίας του κάτω χείλους και ανέφερε ότι είχε υποβληθεί πριν ένα μήνα αρχικά σε τοποθέτηση εμφυτευμάτων  στην κάτω γνάθο, και μετέπειτα αφαίρεση ενός από αυτά  στην κάτω  γνάθο δεξιά. Παρά τη λήψη αντιμικροβιακής αγωγής το προηγούμενο διάστημα (αμοξυκιλλίνη/κλαβουλανικό οξύ), δεν υπήρξε κάποια κλινική βελτίωση. Κλινικά διαπιστώθηκε εκτεθειμένο οστό, φλεγμονώδης εικόνα μαλακών μορίων. Ζητήθηκε  υπολογιστική τομογραφία κωνικής δέσμης την οποία έφερε αποκάλυψε εικόνα συμβατή με οστεονέκρωση στην κάτω γνάθο. Κατά την λήψη του ιστορικού η ασθενής ανέφερε ότι βρισκόταν υπό θεραπεία με δενοσουμάμπη για οστεοπόρωση (ενέσιμα κάθε 6 μήνες) ενώ η τελευταία δόση είχε γίνει 2 μήνες πριν. Το ιστορικό και η απεικονιστική εικόνα ήταν συμβατά με φαρμακευτική οστεονέκρωση γνάθου από δενοσουμάμπη, ενώ η υπαισθησία αποδόθηκε σε τραυματισμό του γναθιαίου πόρου από εμφύτευμα.

Αρχικά επιλέχθηκε συντηρητική αντιμετώπιση λόγω της πρόσφατης δόσης δενοσουμάμπης με χορήγηση αντιμικροβιακών και προτάθηκε νέα υπολογιστική τομογραφία και  χειρουργική παρέμβαση μετά τον τέταρτο μήνα από τη λήψη του φαρμάκου. Η ασθενής καθυστέρησε στην επανεξέταση και τελικά η υπολογιστική τομογραφία επαναλήφθηκε 3 μήνες μετά όπου φάνηκε εκτεταμένη οστεόλυση στην κάτω γνάθο. Η ασθενής υποβλήθηκε σε περιφερική  οστεκτομή υπό γενική αναισθησία 5 μήνες μετά την τελευταία δόση δενοσουμάμπης . Η  ιστολογική εξέταση επιβεβαίωσε την κλινική διάγνωση.

 Η σωστή λήψη αναλυτικού ιατρικού ιστορικού και η γνώση των παρενεργειών των φαρμάκων είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή σοβαρών επιπλοκών πριν από οποιαδήποτε ιατρική επέμβαση. 

Περιλήψεις Αγγλόφωνης Συνεδρίας

01. 3D Printing in Dental Education: A Review of Its Use across Disciplines

I.Margariti, A. Karagkounaki , C. Hadjichristou

School of Dentistry European University Cyprus

Abstract: 

Background: Dental education aims to equip students with the knowledge and skills required to competently manage clinical scenarios. It is critical that dental education evolves with technological advances to ensure quality student preparation. New technologies such as three-dimensional printing (3DP) have found their way into dental education and could overcome the limitations of traditional methods. The question arises: is 3DP suitable to replace the current conventional educational modalities in preclinical dental education?

Methods: A review of the current literature was conducted in September 2024 to identify the use of 3DP models in various dental disciplines for predoctoral education. The outcomes of the retrieved records were analysed as subjective measurements or objective assessment by the participants.

Results: The initial search yielded 776 articles, of which 24 studies were eventually considered for qualitative synthesis. The dental disciplines in which 3DP was used in preclinical education were operative dentistry, prosthodontics, endodontics, maxillofacial surgery, and paediatric dentistry, with a maximum of seven studies in operative dentistry and a minimum of one in paediatric dentistry. In all studies, 3DP models were used in comparison to conventional typodonts, human extracted teeth, cadaver models or virtual reality simulators, as dictated by the university’s curriculum.

Conclusions: 3DP models can benefit preclinical education by creating different case scenarios that resemble real-life situations. They also offer greater availability and cost-effectiveness. However, further research and material development is needed to improve the tactile sensation of the models to better resemble dental tissues.

02. Asymptomatic anterior mandibular cystic lesion

Gkouniaroudi, A. Papadopoulos, P. Kessaris 

European University Cyprus School of Dentistry

Case report: This is a 7 year old Caucasian female who presented for a routine dental examination. The OPG revealed a cystic lesion to the anterior mandible, totally asymptomatic, causing though a slight displacement of the anterior incisors. The diagnosis was indicating a dentigerous cyst and a CBCT with a 3D illustration was performed to evaluate further the cortical boney walls. A small osteolytic region of the anterior mandibular wall was revealed. In the differential diagnosis the odontogenic keratocyst and the less common ameloblastoma were included. The stepwise approach of such lesions includes – after physical examination – the aspiration, biopsy and excision. Due to the patient’s young age, it was decided to place her under GETA in a hospital and perform an excisional biopsy. A genioplasty intraoral incision was performed and after the dissection of the genial muscles the periosteum was incised to expose the affected osteolytic region. After the enucleation the cyst was sent for histopathologic examination.

Discussion: In EUC School of Dentistry, every year, about 40-45 oral surgery cases are performed as demonstrational operations under local anesthesia for educational purposes from which 8-10 of them include benign cyst enucleations. 

Conflict of interest: The authors declare that they have no actual, potential or perceived conflicts of interest related to the case presented. 

03. Oral Schwannoma as a gingival nodule: a case report

Karanasios, A. Melakopoulos, N. Katsoulas 

Introduction: Schwannoma is a benign nerve sheath tumor, arising from differentiated Schwann cells of the peripheral nerves. The lesion is usually encapsulated and well-circumscribed, and it may occur spontaneously or in familial tumor syndromes, like neurofibromatosis type 2.

Objective: To present a case of oral schwannoma, emphasizing the salient histopathological features. 

Case: A 32-year-old female patient presented with an asymptomatic lump of 2-year duration on the gingiva of teeth #23-24. No significant medical history was appreciated. The tumor was well-defined and of normal consistency, while radiographic examination showed no bony involvement. The lesion was totally excised and submitted for histopathological examination.  

Results: Histopathologically, the presence of a well-circumscribed mesenchymal neoplasm was noted, characterized by the presence of spindle cells with ill-defined cellular borders. The cellular aggregates were arranged in compact nodules with palisading of their nuclei (Antoni-A areas). No cytologic atypia was observed. The neoplastic cells showed strong immunoreactivity for S100, consistent with schwannoma.

Discussion: Schwannoma is a benign nerve sheath tumor that may arise in a variety of anatomic locations. The diagnosis is made on histological grounds and the differential diagnosis includes other soft tissue tumors, like leiomyoma, neurofibroma, and solitary circumscribed neuroma. Malignant transformation of the tumor (MPNST) is exceedingly rare. Schwannomas may arise in the oral and maxillofacial region, and thus may enter in the differential diagnosis of soft tissue lumps of the oral cavity.

04. Effectiveness of on among 

Michaela Stoupi, Christina Perou, Christina Hadjichristou, Lecturer of Prosthodontics

European University of Cyprus, Nicosia, Cyprus

Background: In Prosthodontics, achieving aesthetic success requires precise shade matching of restorations to natural teeth. This study evaluated the shade-matching abilities of 4th-year dental students using different tools and conditions in laboratory (LB) and clinical (CL) settings. 

Materials & Methods: In the LB setting, students matched blinded shade tabs to the VITA classical shade guide under natural daylight (ND), artificial light (AL), and with a polarized filter (PF). In the CL setting, they determined shades of patients’ central incisors using the same conditions. Participants also completed a questionnaire about their experience. 

Results: Quantitative analysis showed better shade matching in the LB setting, particularly with PF (52% correct), compared to ND (50%) and AL (43%). In the CL setting, overall accuracy dropped to 32% across all conditions. No results were statistically significant. Qualitative feedback revealed students found the spectrophotometer improved their accuracy and reliability compared to ND and AL conditions. 

Conclusion: The study highlights the importance of incorporating technology as a validation tool in dental practice. Leveraging tools like spectrophotometers may enhance shade-matching accuracy, streamline processes, and improve patient satisfaction while balancing traditional methods with technological advancements.

 

05. Lipomas of the Oral and Mandibular Region: Presentation of Two Cases

Damalas, A-M. Chronopoulou, Nikolaos Kolomvos

Background: Lipomas are benign mesenchymal tumors composed of adipose tissue. Besides the fact that their presence in the oral and mandibular regions is relatively rare, because of their variable resemblance to other soft tissue lesions, proper clinical and histopathological evaluation is essential.

Case Presentation: We present two cases involving lipomas in distinct anatomical locations. The first case concerns a 70-year-old woman with a well-defined, soft mass on the left dorsal surface of the tongue. The second case involves a 50-year-old man with a detected lesion on the right body of the mandible. Surgical excision was performed in both cases. The histopathological examination confirmed the diagnosis of lipoma.

Discussion: These cases reinforce the importance of including lipoma in the differential diagnosis among other lesions. Histological analysis after surgical excision remains essential for definitive diagnosis. Thus, dental professionals should be aware of such entities, as early identification and conservative management generally lead to excellent outcomes.

Conflict of Interest: The authors declare no conflict of interest.

06. Horizontal root fracture: a case report

Perou, A-M. Kostriki, E. Petropoulou, K. Taoufik

European University Cyprus, Nicosia, Cyprus

Introduction: Root fractures in permanent teeth are rare and require thorough clinical and radiographic examination for accurate diagnosis and appropriate management. If left untreated, the risk of complications is increased and the prognosis is compomised.

Case report: A 25-year-old female with a non-contributory medical history presented to the EUC Dental Clinic with a recurrent sinus tract in the anterior maxilla and discoloration of tooth #21. Eight years prior, she had experienced dental trauma, after which teeth #11 and #21 were restored with composite resin. Clinical examination confirmed the presence of a sinus tract and discoloration of tooth #21. Sensibility testing was negative for both central incisors. Radiographic evaluation revealed a horizontal root fracture at the middle third of the root and a periapical radiolucency associated with tooth #21. 

The treatment plan included root canal therapy and composite restoration for tooth #11. For tooth #21, CBCT imaging was planned prior to endodontic treatment of the coronal segment of the root. After the initiation of treatment, the patient became asymptomatic with evident healing. However, she never showed up for the final obturation, resulting in probably unfavorable prognosis due to poor compliance.

Conclusion:  Accurate diagnosis and individualized treatment planning in root fracture is necessary for more favorable outcomes. Delayed treatment might be sufficient in specific cases, if the patient is compliant, while continued monitoring is essential. 

07. Therapeutic approach of a questionable prognosis molar in a multiple myeloma patient

Xenos, M. Fostiropoulou

Introduction: Multiple myeloma is a malignant plasma cell disorder commonly treated with intravenous bisphosphonates. These agents are associated with an increased risk of medication-related osteonecrosis of the jaw (MRONJ), which requires careful treatment planning in dental patients.

Objective: To present the therapeutic approach of a compromised mandibular molar (#46) in a patient with multiple myeloma, while emphasizing the importance of a personalized treatment strategy in MRONJ-risk individuals.

Case Report: A 72-year-old male with a history of multiple myeloma, was referred to the postgraduate clinic of Restorative Dentistry of the National and Kapodistrian University of Athens by the Hospital Dentistry Clinic for restorative treatment. The patient had undergone chemotherapy and received intravenous zoledronic acid for 10 years. Clinical examination revealed stage III, grade C periodontitis and multiple teeth in need of restorative care. Tooth #46 presented with a Class III furcation defect and subgingival caries beneath a defective crown. After removal of the existing restoration, a pulpal floor perforation was identified. As implant placement was contraindicated due to the patient’s medical history, the treatment plan focused on preserving the compromised molar. The perforation was sealed with a bioactive material, followed by core build-up and a full-coverage crown preparation, designed to ensure unobstructed access below the furcation area.
At the one-year follow-up, the tooth remained asymptomatic and functionally stable. 

Discussion: There is no universal treatment protocol for patients at risk of MRONJ. Individualized, evidence-based conservative strategies—adapted to both systemic conditions and local clinical factors—can support the long-term preservation of teeth otherwise considered non-restorable.

08. Oral lichenoid reactions caused by mesalazine for treatment of ulcerative colitis: a case report and review of the literature

Solomou, M. Merentiti, D. Delaki, S. Diamanti

European University Cyprus, school of Dentistry, Department of Oral Medicine & Pathology

Background: Mesalazine, also known as 5-aminosalicylic acid (5-ASA), is commonly used to treat ulcerative colitis and Crohn’s disease. While various adverse effects of mesalazine have been reported, oral lichenoid reactions are rarely associated with its use.

Objective: To present a rare case of mesalazine-induced oral lichenoid reaction and review the relevant literature.

Case Presentation: A 45-year-old female with ulcerative colitis, treated with mesalazine for two years, presented with persistent roughness and burning sensation on bilateral buccal mucosa for six months. Clinical examination revealed well-demarcated, bilateral white striations. The patient refused any type of biopsy but after ruling out other potential causes, mesalazine was discontinued, resulting in complete symptom resolution and near-total disappearance of oral lesions within one month confirming the diagnosis. 

Methods: A comprehensive literature review was conducted using PubMed, EMBASE, and Cochrane Library databases to identify similar cases and relevant information on mesalazine-induced oral lichenoid reactions.

Results: This case represents one of the few documented instances of mesalazine-induced lichenoid reactions and is the first to report such involvement limited to the oral cavity. 

Conclusion: This report highlights the importance of considering mesalazine as a potential etiological factor in patients presenting with oral lichenoid lesions, particularly those with inflammatory bowel disease. It underscores the need for increased awareness among clinicians to facilitate timely recognition and management of similar cases.

KEYWORDS: 5-aminosalicylic acid, mesalazine, case report, fixed drug eruption

09. Management of a Periodontal Patient Under Anti-Resorptive Therapy: A Case Report

C-E. Papapostolou, I. Mantadakis,  V. Chatziagelaki

Aim: The aim of this report is to describe the management of dental treatment in patients receiving antiresorptive therapy

Case and Treatment: A 65-year-old male presented with increased mobility of the mandibular anterior teeth and difficulty in mastication. His medical history revealed a diagnosis of multiple myeloma in 2016, currently in remission, managed with subcutaneous administration of denosumab) since diagnosis, every two months. The patient also reported chronic use of electronic cigarettes (approximately one pack per day).

Clinical examination revealed grade II mobility of the lower anterior teeth, furcation involvement of grade II and III in the mandibular molars on the right and left sides respectively, and loss of posterior occlusal support in the maxillary right quadrant. Radiographic evaluation identified periapical lesions on the maxillary left first molar and extensive alveolar bone loss (>70%) around tooth #14. Based on these clinical and radiographic findings, a diagnosis of stage III, grade C periodontitis was established.

Initial management included communication with the patient’s oncologist to coordinate modification of antiresorptive therapy. Non-surgical periodontal therapy was promptly initiated to control inflammation. Following a five-month discontinuation of denosumab, extractions of teeth with poor prognosis were performed under perioperative antibiotic coverage and using bone atraumatic surgical technique. Subsequently, periodontal surgery was undertaken to reduce residual periodontal pockets and address furcation defects. The prosthetic rehabilitation plan included fabrication of removable partial denture in the maxilla and fixed restorations in the mandible. The use of dental implants is contraindicated due to the patient’s history of antiresorptive medication.

Τελικό Πρόγραμμα Συνεδρίου

  1. Κωνσταντοπούλου Κ*, Κανέλλος Ι, Παπαλεξόπουλος Δ, Λιανού Α, Σαμαρτζή Θ-Κ, Λαμπρόπουλος Π. Η δυναμική καθοδήγηση στην χειρουργική τοποθέτηση των εμφυτευμάτων: από την επιστημονική φαντασία στην πραγματικότητα.
  2. Κανέλλος Ι*, Κωνσταντοπούλου Κ, Παπαλεξόπουλος Δ, Λαμπρόπουλος Π. Στατική καθοδήγηση στην χειρουργική τοποθέτηση των εμφυτευμάτων.
  3. Κατσώνης Α*, Κατσώνη Α.Σ, Μπαλαντίνα Δ, Tόσιος Κ.Ι. Παιδικός ομαλός λειχήνας: περιγραφή σπάνιας περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας.
  4. Παπαλεξόπουλος Δ*, Σαμαρτζή Θ-Κ, Κωνσταντοπούλου Κ, Λαμπρόπουλος Π. Οι αποκαταστάσεις μερικής κάλυψης στην ψηφιακή εποχή.
  5. Μαστρογεωργίου Μ*, Αυγουστίδης Δ, Χατζηχαλεπλή Χ. Αλτάνη Χ, Γκουτζάνης Λ. Χειρουργική αντιμετώπιση της στοματοκολπικής επικοινωνίας.
  6. Κουμιώτη Α*, Λαΐνη Ε, Βασιλόπουλος Σ. Αύξηση του όγκου των ούλων: από την αιτία μέχρι τη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Δελτίο Τύπου 60ου Συνεδρίου

Φωτογραφίες Συνεδρίου

ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

  • Μέλη ΣΕΕ
    70€
  • Οδοντίατροι & Ιατροί, προεγγραφή μέχρι 15 Σεπτεμβρίου
    70€
  • Οδοντίατροι & Ιατροί, στο χώρο του συνεδρίου
    120
  • Νοσηλευτές
    30€
  • Παραϊατρικό προσωπικό
    30€
  • Φοιτητές οδοντιατρικής
    Δωρεάν

Προεγγραφές στο συνέδριο γίνονται με κατάθεση του δικαιώματος συμμετοχής στο λογαριασμό της ΣΕΕ με αναγραφή του ονόματος του συνέδρου και αιτιολογία «59ο ΣΕΕ»:

EUROBANK ΙΒΑΝ GR 300 260 207 0000 600 2000 24639

Παρακαλούνται οι συνάδελφοι που θα προεγγραφούν να αποστείλουν το αποδεικτικό κατάθεσης με e-mail στην ΣΕΕ (info@stomatologia.gr) με θέμα «Προεγγραφή στο 59ο ΣΕΕ».

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Καλλιρρόης 17 117 43 ΑΘΗΝΑ

210.92.14.325 stomsoc@otenet.gr

,

Μήνυμα του Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής

Αγαπητοί συνάδελφοι,

 

Με  μεγάλη χαρά σας προσκαλούμε στο 59ο Συνέδριο της Στοματολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, το οποίο διοργανώνεται με την συνεργασία  του Οδοντιατρικού Συλλόγου Ευβοίας στην Ερέτρια,   στις 29 – 30 Σεπτεμβρίου 2023. Με την πείρα της ΣΕΕ και την δυναμική του ΟΣ Εύβοιας διαμορφώθηκε το κατευθυνόμενο πρόγραμμα, το οποίο καλύπτει όλα τα γνωστικά αντικείμενα της επιστήμης μας.

 

Κύριο θέμα του Συνεδρίου είναι «Ψηφιακές τεχνολογίες στην Οδοντιατρική πράξη». Περιλαμβάνονται επίσης εισηγήσεις, στρογγυλά  τραπέζια, master class, πρακτικά σεμινάρια και κλινικά θέματα, τα οποία αντιμετωπίζουμε στην καθημερινή κλινική πράξη. Η ανάπτυξή τους, από καθηγητές και διδάσκοντες των δύο Οδοντιατρικών Σχολών των Πανεπιστημίων της χώρας μας, καθώς και από επιστήμονες που διαπρέπουν στην Ελλάδα και το εξωτερικό, εξασφαλίζει ένα πολλά υποσχόμενο επιστημονικό διήμερο. Όμως στο βήμα της ΣΕΕ είναι πάντα ευπρόσδεκτοι όλοι οι συνάδελφοι να συμμετέχουν με ελεύθερες ανακοινώσεις, οι οποίες με την πολυθεματικότητά τους ζωντανεύουν το πρόγραμμα.

 

Ως τοποθεσία του συνεδρίου επιλέχθηκε το ξενοδοχείο “Negroponte Eretria Resort”, για το φιλόξενο, πολυτελές  περιβάλλον και τον άρτιο τεχνολογικό του εξοπλισμό. Είμαι σίγουρος ότι θα μας κρατήσει στους χώρους του για ξεκούραστες συζητήσεις μεταξύ φίλων και συναδέλφων, ακόμα και μετά την λήξη του καθημερινού επιστημονικού προγράμματος. Σας περιμένουμε όλους για ένα «τελευταίο καλοκαιρινό διήμερο» και ελπίζουμε ότι θα είναι το πρώτο μεγάλο επιστημονικό συνέδριο της Ακαδημαϊκής χρονιάς 2023-2024.

 

Με εκτίμηση,

Π. Λαμπρόπουλος

Προέδρος της Οργανωτικής Επιτροπής

 

08:30 – 09:30 Εγγραφές Συνέδρων ​

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2023

ΑΙΘΟΥΣΑ 1

1η ΣΥΝΕΔΡΙΑ

 09:30 – 11:30

Πρόεδροι: Τόσιος Κ.Ι – Δαύρης Σ.

Ελεύθερες ανακοινώσεις
  1. Βραχνός Σ-Θ*, Μελακόπουλος Ι. Αποκατάσταση ελλείμματος πτερυγίου ρινός με προωθούμενο περιστρεφόμενο κρημνό από την παρειά: παρουσίαση περίπτωσης.
  2. Μέγας Β*, Πολάτου Α, Μέγας Λ, Ζώταλης Ν. Χειρουργική αντιμετώπιση τραυματικών κακώσεων των κονδύλων της κάτω γνάθου.
  3. Καρβελέας Η*, Τόσιου Α, Καλογήρου Ε-Μ, Τόσιος Κ.Ι. Οστεονέκρωση σχετιζόμενη με φάρμακα στην μέση υπερώια εξόστωση: αναφορά σπάνιας περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας.
  4. Τόσιου Α*, Καλογήρου Ε-Μ, Βλαχοδημητρόπουλος Δ, Τόσιος Κ.Ι. Κοκκίωμα ξένου σώματος από γραφίτη στην υπερώα: παρουσίαση σπάνιας περίπτωσης και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας.
  5. Δεληγιάννη Μ*, Καλογήρου Ε-Μ, Τόσιος Κ.Ι. Οι στοματικές εκδηλώσεις του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων: ανασκόπηση των νεότερων βιβλιογραφικών δεδομένων.
  6. Δεληγιάννη Μ*, Καλογήρου Ε-Μ, Τόσιος Κ.Ι. Νεότερα δεδομένα για τον εμβολιασμό έναντι του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (human papillomavirus, HPV) και το ρόλο του στην πρόληψη HPV – σχετιζόμενων στοματικών εκδηλώσεων.
  7. Βραχνός Σ-Θ*, Τόσιου Α, Καλογήρου Ε-Μ, Τόσιος Κ.Ι. Ταχέως μεγεθυνόμενες ελκώσεις του στοματικού βλεννογόνου: αναφορά δύο περιπτώσεων.
Εισηγήσεις
  • Καλογήρου Ε-Μ. Η Στοματολογία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
  • Καράγεωργας Θ. Νέα δεδομένα στην άσκηση της Οδοντιατρικής και την λειτουργία του οδοντιατρείου. Θεσμικό πλαίσιο, περιορισμοί και απελευθερώσεις.
ΑΙΘΟΥΣΑ 2

2η ΣΥΝΕΔΡΙΑ

 09:30 – 11:30

Πρόεδροι: Ζησόπουλος Σ. – Κηρύκου Σ

Ελεύθερες ανακοινώσεις
  1. Μπεντούρ Ε*, Δακανάλη Σκουλά Μ, Βασταρδή Ε. Αγενεσία άνω πλαγίων μόνιμων τομέων: αποκατάσταση.
  2. Παππά Αθ*, Χριστοδούλου Π, Μπερδούσης Η. Υπενασβεστίωση τομέων – γομφίων (ΜΙΗ): ανασκόπηση των νεότερων δεδομένων για την διάγνωση και την θεραπεία της.
  3. Χατζηχαλεπλή Χ*, Θεολόγη – Λυγιδάκη Κ, Κολόμβος Ν, Δημακοπούλου Κ, Γκουτζάνης Λ. Σύγχρονη αντίληψη Ελλήνων οδοντιάτρων αναφορικά με πράξεις στοματικής χειρουργικής σε ογκολογικούς ασθενείς.
  4. Καυκούλα Ε*, Πουλάκης Μ, Τουμάζου Σπ, Βαλαμβάνος Κ. Αξιολόγηση της συσχέτισης μεταξύ χρόνιας κατάθλιψης και μασητικής ικανότητας.
  5. Σκούρος Α*, Παπαχριστοδήμα Α, Χριστόπουλος Π. Εκτεταμένη ακρορριζική κύστη της άνω γνάθου: αναφορά περίπτωσης.
  6. Καλαμάρη Μ-Αικ*, Θεοδώρου Κ-Α, Τόσιος Κ.Ι. Ερπητική λοίμωξη σε ασθενή με κοινή ποικίλη ανοσοανεπάρκεια.
Κλινικό Θέμα
  • Κρασαδάκης Χ, Παπαδάκης Δ. “Minimal” αισθητικές παρεμβάσεις στην προσωπική περιοχή.
11:30 – 12:00

Διάλειμμα – Επίσκεψη στην έκθεση

ΑΙΘΟΥΣΑ 1

3η ΣΥΝΕΔΡΙΑ

12:00 – 14:30

Πρόεδρος: Γεωργοπούλου Μ.

Εισήγηση
  • Τολίδης Κ. Συντηρητική αποκατάσταση ενδοδοντικά θεραπευμένων δοντιών. 
Στρογγυλό Τραπέζι
  • Συντονίστρια: Γεωργοπούλου Μ.
  • Ομιλητές: Γεωργοπούλου Μ, Δεχουνιώτης Γ, Κωστούρος Γ.  Διλήμματα στην Ενδοδοντία: διατήρηση ή εξαγωγή. 

 

ΑΙΘΟΥΣΑ 2

4η ΣΥΝΕΔΡΙΑ

12:00 – 14:30

Πρόεδροι: Λαμπρόπουλος Π. – Κάλφας Δ.

Ελεύθερες ανακοινώσεις
  1. Γιαννούλης Γ*, Καλφαρέντζος Ε, Οικονόμου Μ-Ε, Χούπης Κ. Παρουσίαση περίπτωσης αδενοειδούς κυστικού καρκινώματος άνω χείλους.
  2. Τόσιου Α*, Βραχνός Σ-Θ, Καλογήρου Ε-Μ, Βλαχοδημητρόπουλος Δ, Τόσιος Κ.Ι. Βλαστική μυρμηκιώδης λευκοπλακία: παρουσίαση περίπτωσης με εξαλλαγή σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και ανασκόπηση της βιβλιογραφίας.
  3. Μαρασλή Χ*, Μάρκου Ν, Ιωαννάτος Α. Καθοδηγούμενη άμεση τοποθέτηση εμφυτεύματος και μεταβατικής αποκατάστασης στην αισθητική ζώνη.
  4. Πολάτου Α*, Μέγας Β, Ρίζου Δ, Αρεταίου Π, Ζώταλης Ν. Χειρουργικές παθήσεις άνω τριτημορίου του προσώπου.
  5. Τζιτζίδης Θ*, Μεντεσίδου Ε, Τόσιος Κ.Ι. Σβάννωμα στο πλάγιο χείλος της γλώσσας: παρουσίαση ασυνήθιστης περίπτωσης.
Κλινικά θέματα
  • Παπαβασιλείου Γ. Κεραμικά υλικά για αισθητικές αποκαταστάσεις.
  • Καμποσιώρα Φ. Πολυμερή υλικά για αισθητικές αποκαταστάσεις

61º Πανελλήνιο Συνέδριο Στοματολογικής Εταιρείας της Ελλάδος